วิทยานิพนธ์จากคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ได้รับรางวัลวิทยานิพนธ์ดีเด่น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

naruemon-wanida-awards-2556
ภาพ: นฤมล กล้าทุกวัน

คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ขอแสดงความยินดีกับวิทยานิพนธ์ที่ได้รับรางวัลวิทยานิพนธ์ดีเด่น สาขามนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ประจำปีการศึกษา 2555 ตามประกาศคณะกรรมการพิจารณาทุนระดับบัณฑิตศึกษา เรื่อง ผลการพิจารณารางวัลวิทยานิพนธ์ดีเด่น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ประจำปีการศึกษา 2555 ลงวันที่ 14 สิงหาคม 2557

วิทยานิพนธ์หัวข้อ

ชีวิตและการทำงานของแรงงานหญิงนวนคร:
การจัดการเวลาและสร้างตัวตนผ่านการให้ความหมายกับเวลา

โดย นฤมล กล้าทุกวัน

มหาบัณฑิต สาขามานุษยวิทยา คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีการศึกษา 2555

ปัจจุบันเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตรอาเซียนศึกษา สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์

อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ยุกติ มุกดาวิจิตร

ทั้งนี้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จะได้มอบเกียรติบัตรและเงินรางวัลให้แก่ผู้ได้รับรางวัลในงานสัมมนาวิทยานิพนธ์ดีเด่น ประจาปีการศึกษา 2555 ต่อไป


บทคัดย่อวิทยานิพนธ์

วิทยานิพนธ์นี้เป็นการศึกษาปฏิบัติการการใช้เวลาของแรงงานหญิงภายใต้การปะทะ กันระหว่างโครงสร้างเวลาแบบอุตสาหกรรมกับโครงสร้างเวลาของผู้หญิงในสังคมไทย โดยมีคำถามหลักในการวิจัยว่า โครงสร้างเวลาการทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมและโครงสร้างเวลาของผู้หญิงส่งผล ต่อปฏิบัติการของแรงงานหญิงทั้งในชีวิตประจำวันและในช่วงชีวิตระยะยาวอย่าง ไร และภายใต้กระบวนการเหล่านี้แรงงานหญิงสร้างตัวตนอย่างไร ผู้เขียนใช้กรอบคิดเรื่องเวลาแบบอุตสาหกรรม (เช่น Thompson 1967; Adam 2004) และงานชาติพันธุ์วรรณนาเกี่ยวกับแรงงานหญิง (เช่น Ong 1987; Mills 2003b; Pun 2005) รวมทั้งการทำงานภาคสนามด้วยการ พักอาศัยอยู่ในเขตอุตสาหกรรมนวนคร จังหวัดปทุมธานี เป็นเวลา 8 เดือน ตั้งแต่เดือนกันยายน 2555 ถึงเดือนเมษายน 2556 ระหว่างช่วงเวลาดังกล่าว ผู้เขียนเข้าไปเก็บข้อมูลในโรงงานผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าแห่งหนึ่งทั้งในฝ่าย บุคคลและในฝ่ายผลิต รวมเป็นระยะเวลา 2 เดือน และยังใช้เวลาในชีวิตประจำวันร่วมกับแรงงานหญิงทั้งในและนอกเวลางาน และเรียนรู้งานฝ่ายบุคคล ตลอดจนสัมภาษณ์เชิงลึกอย่างไม่เป็นทางการกับผู้ให้ข้อมูลหลักในภายหลัง

ผู้เขียนพบว่า แรงงานหญิงถูกกำกับทั้งจากระบบทุนนิยมและจากความคาดหวังทางสังคม การควบคุมกำกับนี้กระทำผ่านเครื่องมือสำคัญคือ “เวลา” การเข้าสู่โครงสร้างเวลาแบบอุตสาหกรรมทำให้แรงงานหญิงต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ทางเวลาที่โรงงานกำหนด เครื่องมือทางเวลาซึ่งโรงงานใช้ในการกำกับควบคุมการทำงานของแรงงาน ได้แก่ การจ้างงานแบบชั่วคราว การปรับกระบวนการผลิตเพื่อเพิ่มความรวดเร็ว การกำหนดกฎระเบียบเรื่องเวลาในการทำงาน การให้สิ่งจูงใจ และการระบุเป้าหมายจำนวนชิ้นงานภายในกรอบเวลาที่กำหนด การที่แรงงานหญิงมีสถานะเป็นแรงงานระดับล่างในฝ่ายผลิตก็ยิ่งต้องเผชิญความ เคร่งครัดด้านวินัยเวลายิ่งกว่าผู้ปฏิบัติงานระดับอื่น และส่งผลกระทบต่อร่างกายของแรงงานหญิงที่โดยพื้นฐานแล้วมีจังหวะเวลาที่ไม่ สอดคล้องกับจังหวะเวลาแบบอุตสาหกรรม นอกจากนี้โครงสร้างเวลาอุตสาหกรรมยังแผ่อิทธิพลรุกล้ำมายังโครงสร้างทางเวลา อื่นของสังคม ส่งผลให้แรงงานหญิงต้องปรับวิถีชีวิตให้สอดคล้องกับโครงสร้างเวลาดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม ความพยายามสานต่อบทบาทของผู้หญิงที่ต้องธำรงความเป็นอยู่ที่ดีของครัวเรือน ซึ่งผลักดันให้ผู้หญิงออกมาเป็นแรงงาน ก็ส่งผลให้เกิดการปรับนิยามความหมายในการอธิบายตนเองของแรงงานหญิงเสียใหม่ จากการศึกษาพบว่า ผู้ใช้แรงงานหญิงสร้างตัวตนขึ้นมาจากการยอมรับและปฏิบัติตามโครงสร้างเวลา อุตสาหกรรม ซึ่งอาจจัดกลุ่มได้ใน 4 ลักษณะ ได้แก่ 1) การเป็นแม่ที่ดี 2) การเป็นคนที่พึ่งพาตนเองได้ 3) การเป็นผู้หญิงทำงาน คนทำงานที่มีประสิทธิภาพ ผู้มีส่วนผลิตสินค้าแบรนด์ดัง และ 4) การเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีวุฒิภาวะ ผู้เข้าถึงประสบการณ์ใหม่ๆ ตัวตนที่สร้างขึ้นนี้มีคุณลักษณะทั้งที่เชื่อมโยงกับความคาดหวังทาง ธรรมเนียมประเพณีแต่เดิมที่สังคมไทยมีต่อผู้หญิง และที่เชื่อมโยงกับการทำงานโดยตรงซึ่งถือเป็นการนิยามตนเองแบบใหม่ โดยทั้งสองลักษณะนี้ไม่ได้แยกขาดจากกัน